Doç.Dr.İbrahim Aydoğdu
  Güncelleme: 21-04-2020 15:51:00   19-04-2020 16:12:00

Covid-19 Pandemisinde; Ne zaman normal yaşama dönebiliriz?

Dünyayı sağlık konusunda derinden sarsan, sosyal, ekonomik ve siyasi olarak da büyük değişim / dönüşümlerin yaşandığı yeni Koronavirüs salgın günlerinde insanların merak ettiği en önemli konulardan biri ‘ne zaman normal yaşama dönebiliriz?’dir. Dünyanın normal sosyal yaşantısına dönüşü, bazı değişimlerle birlikte yakın zamanda olacağı düşünülmektedir. Bu da ancak yeni Koronavirüsün bölgesel ya da dünya çapında bir tehdit olmaktan çıkarılmasıyla gerçekleşebilir. Salgınlara neden olan hastalıkların önlenmesi için en iyi çözüm ortaya çıkmadan önce kaynağında durdurulmasıdır. Bu başarılamadığında ise koruma / tedavi için aşı ya da ilaç en önemli seçeneklerdir.  
 
Şimdi aşı konusunda kısa bilgiler verelim. Bağışıklık kazanmak için yapılan aşılar aslında bireyi korurken asıl amaç toplumu da korumaktır. Virüs/bakterilerin etkileri her bireyde aynı şekilde sonuçlanmaz. Bazı kişilerin virüs / bakteriyi aldıktan sonra herhangi bir şikayeti olmazken bazılarında ise ölümcül sonuçlar ortaya çıkabilir. Aşı ile sağlanan bağışıklığa yapay aktif bağışıklık denir. Yani hasta olmadan önce olası virüs/bakteri enfeksiyonlarına karşı bağışıklık sağlanır ve hasta olma olasılığı büyük oranda engellenmiş olur. Peki, aşı olmadığı durumlarda nasıl bağışıklık kazanılabilir? Bunun için hastalığa neden olan mikrobu almamız ve vücudumuzun bu mikroplara karşı savaşması ve kazanması gerekir. Bu tür kazanılan bağışıklığa da doğal aktif bağışıklık denir. Virüs / bakterilerin neden olduğu hastalıklara karşı yapılan aşıların farklı koruma yüzdeleri ve süreleri vardır. Örneğin bazı hastalıklarda aşı bir kez uygulandığında ömür boyu koruma sağlarken bazı hastalıklarda belli dönemlerde yeniden yapılmak zorunda kalınabilir.
 
Halk arasında grip diye bilinen İnfluenza virüs tiplerinin neden olduğu hastalıklar, çok eskiden beri özellikle kış aylarında dünyada dolaşmaktadır. Gripe neden olan influenza virüslerine karşı her yıl Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’nün önerileri ile aşı içeriği değiştirilmekte ancak yine de tam koruma sağlamamaktadır. Grip aşılarında İnfluenza A ve B’nin tipleri yer almaktadır. Dünyada dolaşımda saptanan İnfluenza virüslerle antijenik benzerlik varsa aşı %50 ila %80 arasında koruma sağlayabilir. Sağlıklı erişkinlerde grip aşısı ile sağlanan koruma %80 civarındadır. İleri yaşlarda bu oran %50’ye kadar düşebilmekte ancak komplikasyonları ve ölümleri azalttığı bilinmektedir. Ancak grip için aşı her yıl yenilenmelidir, yani bir kez aşı olduğunuzda hayat boyu gribe karşı aşılanmış olmazsınız. Gebeliğin ilk 3 ayında, 6 aydan küçük bebeklere ve aşı ya da aşı içeriğine alerjisi olanlara grip aşısı yapılmamaktadır. Grip aşısı, canlı etken içeren bir aşı olmadığından aşıdan sonra aşıya bağlı grip görülmez. 
 
Şimdi gelelim yeni Koronavirüse. İnfluenza virüs (grip), Parainfluenza virüs, Rhinovirüs, Adenovirüs ve Koronavirüsler en sık solunum yolu enfeksiyonlarına neden olan virüslerdir. Görüldüğü gibi Koronavirüslerin bazı tipleri insanlarda zaten enfeksiyonlara yol açıyordu. Ancak Covid-19’a yol açan yeni Koronavirüsle Aralık 2019’da Çin / Wuhan’da ortaya çıkması ve dünyaya hızlı bir şekilde yayılmasıyla tanıştık. Bu virüsle enfekte olan kişilerin yaklaşık %85’inin hastanede tedavi edilme gereksinimi duyulmadığı bildirilmekle birlikte çok yeni bir hastalık olduğundan virüsün davranışı ile ilgili kanıtlar da çok güçlü değildir. Yaklaşık 4 aydır dünya bu virüsle mücadele ediyor. Bir yandan hastalığın yayılmasını azaltma / engelleme için önlemler alınmaya devam ederken diğer yandan ilaç ya da aşı geliştirilmesi için birçok çalışma yapılmaktadır. Peki, olası yeni bir aşının bulunması ne kadar süre alır? Bilimsel kaynaklar, yeni bir hastalık için aşı geliştirmenin 6 ay ila 2 yıl alabileceğini bildirmektedir. İlaçta ise daha iyimser yaklaşımlar vardır. Yine de yeni Koronavirüse karşı olası aşı / ilaçların güvenilirliği ya da koruma / tedavi yüzdesi de önemli bir soru olarak akılda durmaktadır. 
 
Covid-19 Pandemisinde şu an olduğu gibi güçlü koruma / tedavi seçeneğiniz yoksa ilk yapılması gerekenler, bulaşmanın önlenmesi, etken mikrobun yapabileceklerinin öğrenilmesi, ilaç / aşı geliştirilmesi için zaman kazanılması ve sağlık sisteminin ayakta tutulmasıdır. Bu yazı kaleme alındığında (18.04.2020) medyada yeni Koronavirüs nedeniyle dünyada yaklaşık 2,5 milyon kişinin enfekte olduğu (yapılan testlere göre, belki de çok daha fazlası var) ve 160 bin kişinin ölümüne neden olduğu bildirilmektedir. Yeni Koronavirüste olası mutasyon (değişinim) oluştuğunda ise daha hafif ya da daha ağır hastalıklar oluşturabilir. Bu süreçte geliştirilmiş aşı ya da ilaçlar etkisiz hale gelebilir. 
 
Bazı bilimciler yeni Koronavirüsün, soğuk ve yüksek nem oranına sahip ortamlarda daha etkili olduğunu belirtmektedir. Bu savdan yola çıkarak, yazın sıcak havada Koronavirüsün etkisini kaybedebileceğini savunmaktadırlar. Ancak DSÖ bunun bir mit (kanıtı olmayan, söylenti) olduğunu, güneş ve 25 °C üzerindeki hava sıcaklığının, yeni Koronavirüsün yol açtığı Covid-19 hastalığı için çözüm olmadığını duyurmuştur. 
 
Yine dünyada en çok tartışılan konulardan biri de maske konusudur. DSÖ sadece Covid-19 hasta kişilerin bakım ve tedavisinde bulunanların, öksüren ya da hapşıranların yani hasta olanların maske takmasını öneriyor. Ancak, toplumda çoğu kişi hastalık belirtileri göstermeden virüs taşıyıcısı olabilir, bu da bulaşmayı / yayılmayı artırır. Ülkemizde toplu taşımalarda, marketlerde, eczanelerde, pazar yerlerinde herkesin maske takması zorunlu hale getirilmiştir. 
 
Yeni Koronavirüsün ilacı ya da aşısı bulunsa dahi mevsimsel grip gibi dünyada uzun yıllar dolaşımda olacağı ön görülmektedir. Aşı ya da ilaç geliştirilemediğinde ise toplumun, doğal aktif bağışıklık şeklinde bağışıklık kazanması beklenmektedir. Bu durumda toplumun tümünün bu hastalığı ayaktan ya da hastanede geçirmesi düşünülmektedir. Ancak burada önemli olan hastalığın yayılmasının toplumda aynı anda değil de zamana dağıtılmış şekilde olması istenilmektedir. Çünkü virüs ne kadar yavaş yayılır / bulaşırsa, ilaç / aşı geliştirme için daha fazla zaman ve hastaların erken tespiti / deneyimlerle tedavide daha etkili olunabileceği açıktır.Bir başka soru da Covid-19 hastalığı geçirenler yeniden aynı etkenle hasta olabilirler mi? Bu konuyla ilgili Güney Kore ve Çin kaynaklı çok az da olsa bazı bilgiler mevcuttur ancak bilimsel olarak kanıtlanmış ve makaleye dönüşmüş bir yayın henüz yok. Yani hastalığı geçirenlerin büyük çoğunluğunun doğal yolla bağışıklandığı kabul görmektedir. 
 
Yine en çok merak edilen konulardan biri de pik (Zirve)’tir. Pik, bir şeyin ya da olayın en üst noktasıdır. Salgınlardaki pikin tanımı ise bir toplumda hastalığın sayı ya da tahribat olarak en yükseğe ulaştığı noktayı belirtir. Pandemilerde sırasıyla başlangıç, artış, pik ve plato/azalış evreleri vardır. Ülkemizde her gün Covid testleri yapılmakta ve günlük 5-10’lardan başlayıp neredeyse 5 binlere varan yeni koronavirüslü vakalara rastlanmaktadır.  Eğer ki bu rakamlar daha fazla artmazsa ulaşılan en büyük rakam pik, belli bir düzeyde böyle devam ederse plato, azalmaya başladığında ise azalış dönemi olarak tanımlanır. Eğer yeterli önlemler alınmaz ise pandeminin azaldığı dönem sonrasında yeniden artış ve pikler oluşabilir. Yeni Koronavirüs pandemisinde diğer ülkeler incelendiğinde pik seviyesine ortalama 8 haftada ulaştıkları görülmüş olup ülkemizde de 11 Mart 2020’de ilk vaka tanımlandığına göre salgının Mayıs ayının 2. haftasında zirveye ulaşması ve azalış döneminin başlaması ön görülmektedir. Bu da bize Mayıs sonu Haziran başı gibi ama tedbirleri elden bırakmadan, sosyal ve ekonomik canlılığın başlayacağına işaret etmektedir. 
 
Sonuç olarak, özlediğimiz normal yaşamımıza dönebilmemiz için Bilim Kurulu’nun önerdiği ve devlet yetkililerinin açıkladığı / uygulanmasını istediği kurallara kesinlikle uymamız gerekmektedir. Her gün açıklanan verilerden kişisel olarak olumlu sonuçlar çıkarıp öneri / kurallara uymamak gibi bir hataya düşmeyelim. Ellerimizi sabunla yıkayalım, fiziksel mesafeyi koruyalım, maske takalım ve mümkün olduğunca evde kalalım. 
Unutmayalım, Koronavirüs, alacağımız tedbirlerden daha güçlü değildir!     
 
Doç. Dr. İbrahim AYDOĞDU, Bezmialem Vakıf Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Çocuk Cerrahisi AD, İstanbul / TÜRKİYE
 
        twitter 
     draydogdu
     instagram
aydogduibrahim
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 40 26 8 6 89 44 84 +45
2 Galatasaray 40 26 8 6 80 36 84 +44
3 Fenerbahçe 40 25 8 7 72 41 82 +31
4 Trabzonspor 40 19 7 14 50 37 71 +13
5 Sivasspor 40 16 7 17 54 43 65 +11
6 Hatayspor 40 17 13 10 62 53 61 +9
7 Alanyaspor 40 17 14 9 58 45 60 +13
8 Fatih Karagümrük 40 16 12 12 64 52 60 +12
9 Gaziantep FK 40 15 12 13 59 51 58 +8
10 Göztepe 40 13 15 12 59 59 51 0
11 Konyaspor 40 12 14 14 49 48 50 +1
12 Başakşehir FK 40 12 16 12 43 55 48 -12
13 Çaykur Rizespor 40 12 16 12 53 69 48 -16
14 Kasımpaşa 40 12 18 10 47 57 46 -10
15 Yeni Malatyaspor 40 10 15 15 49 53 45 -4
16 Antalyaspor 40 9 14 17 41 55 44 -14
17 Kayserispor 40 9 17 14 35 52 41 -17
18 BB Erzurumspor 40 10 20 10 44 68 40 -24
19 MKE Ankaragücü 40 10 22 8 46 65 38 -19
20 Gençlerbirliği 40 10 22 8 44 76 38 -32
21 Denizlispor 40 6 24 10 38 77 28 -39
Takım O G M B A Y P AV
1 Adana Demirspor 34 21 6 7 64 27 70 +37
2 Giresunspor 34 21 6 7 54 25 70 +29
3 Samsunspor 34 20 4 10 58 30 70 +28
4 İstanbulspor 34 19 8 7 62 34 64 +28
5 Altay 34 20 11 3 66 39 63 +27
6 Altınordu 34 17 8 9 58 45 60 +13
7 Keçiörengücü 34 17 10 7 49 28 58 +21
8 Ümraniyespor 34 14 11 9 46 43 51 +3
9 Tuzlaspor 34 14 15 5 46 53 47 -7
10 Bursaspor 34 14 16 4 56 57 46 -1
11 Bandırmaspor 34 12 16 6 48 51 42 -3
12 Boluspor 34 12 16 6 38 41 42 -3
13 Balıkesirspor 34 9 17 8 35 53 35 -18
14 Adanaspor 34 9 18 7 44 55 34 -11
15 Menemenspor 34 7 14 13 38 62 34 -24
16 Akhisarspor 34 8 20 6 36 59 30 -23
17 Ankaraspor 34 6 20 8 33 61 26 -28
18 Eskişehirspor 34 1 25 8 23 91 8 -68
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 13/08/2021 Beşiktaş vs Çaykur Rizespor
 14/08/2021 Fatih Karagümrük vs Gaziantep FK
 14/08/2021 Altay vs Kayserispor
 14/08/2021 Hatayspor vs Kasımpaşa
 15/08/2021 Başakşehir FK vs Alanyaspor
 15/08/2021 Adana Demirspor vs Fenerbahçe
 15/08/2021 Antalyaspor vs Göztepe
 16/08/2021 Sivasspor vs Konyaspor
 16/08/2021 Yeni Malatyaspor vs Trabzonspor
 16/08/2021 Giresunspor vs Galatasaray
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 13/08/2021 Gençlerbirliği vs Eyüpspor
 14/08/2021 İstanbulspor vs Manisa FK
 14/08/2021 Balıkesirspor vs Boluspor
 14/08/2021 Denizlispor vs Bandırmaspor
 15/08/2021 Keçiörengücü vs Altınordu
 15/08/2021 Tuzlaspor vs MKE Ankaragücü
 15/08/2021 Bursaspor vs Adanaspor
 15/08/2021 Menemenspor vs BB Erzurumspor
 16/08/2021 Kocaelispor vs Ümraniyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/09/2021 Ankaraspor vs İnegölspor
 05/09/2021 Bayburt Özel İdare Spor vs Sakaryaspor
 05/09/2021 Bodrumspor vs Afjet Afyonspor
 05/09/2021 Çorum FK vs Diyarbekir Spor
 05/09/2021 Hekimoğlu Trabzon vs Etimesgut Belediyespor
 05/09/2021 Kahramanmaraşspor vs Serik Belediyespor
 05/09/2021 Sarıyer vs Ergene Velimeşe
 05/09/2021 Sivas Belediyespor vs Turgutluspor
 05/09/2021 Somaspor vs Niğde Anadolu FK
 05/09/2021 Van Spor FK vs Adıyaman 1954 SK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/09/2021 Batman Petrolspor vs Bursa Yıldırımspor
 05/09/2021 Belediye Kütahyaspor vs Arnavutköy Belediye
 05/09/2021 Çatalcaspor vs Karaman Belediyespor
 05/09/2021 Elazığspor vs Bergama Belediyespor
 05/09/2021 Erbaaspor vs 1954 Kelkit Bld.Spor
 05/09/2021 Hendek Spor vs Fatsa Belediyespor
 05/09/2021 Kahta 02 Spor vs Artvin Hopaspor
 05/09/2021 Nevşehir Belediyespor vs Mamak FK
 05/09/2021 Sancaktepe FK vs Osmaniyespor FK
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI